Het Zilveren Orgel


Home   :   Activiteitenkalender   :    Het Orgel    :    Geschiedenis    :    Restauratie   :   Stuurgroep    :    Opnames    :    Fotogalerij   :    Contact/Links 

 Geschiedenis    :    Orgelbouwers     :     Orgelpatrimonium door de eeuwen heen    (klik op een titel)

 

GESCHIEDENIS

 

Een nieuw koororgel

De paters Dominicanen hadden zich in 1256 definitief in de Scheldestad gevestigd, op de plaats waar we vandaag de Sint-Pauluskerk weten. In 1571 werd deze laatgotische kloosterkerk ingewijd. Zeven jaar laten, tijdens het calvinistisch bewind in Antwerpen, werd de kloostergemeenschap verjaagd en werd er lelijk huis gehouden in de gebouwen. Maar reeds in 1585 kwamen de Predikheren opnieuw in het bezit van het complex en kon de restauratie en herinrichting van start gaan.

In 1658 voltooide Nicolaes van Haeghen het grote orgel op het westelijk doksaal van de Dominicanerkerk. Dit schitterende instrument genoot bekendheid tot ver over onze grenzen. Het was niet alleen zeer monumentaal uitgewerkt, het bezat 47 registers en was, uitzonderlijk voor de Zuidelijke Nederlanden, voorzien van een aparte pedaaldispositie. Jean-Baptiste Forceville zou dit orgel tussen 1730 en 1732 nog uitgebreid verbouwen. 

Ook in de periode 1645-1649 realiseerde Peeter I Verbruggen een marmeren portaal op het koor, onmiddellijk achter de viering. Zoals in zovele klooster- en kapittelkerken scheidde dit portaal het paterskoor af van het kerkschip, waar de predicatie tot de gelovigen gebeurde.

Bovenop dit portaal was er plaats voor een kleiner orgel dat het koorgebed van de kloosterlingen begeleiden moest.

Rond 1720 werd op dit koordoksaal onder leiding van Jean-Baptiste Forceville een nieuw orgel gebouwd. Van het jaartal is men niet geheel zeker omdat de archiefstukken vrijwel allemaal verloren gingen tijdens het Frans bewind. Toch neemt men doorgaans het jaar 1720 aan omdat het past in de werklijst van Forceville wat betreft tijdstip, dispositie en type orgelkast. Een financier is dus ook onbekend. Mogelijk zit er hiervoor een aanwijzing in het uitgesneden maaswerk (zie afbeelding hieronder) op de achterwand van de orgelkast. Dooreengevlochten letters vormen er een monogram dat nog steeds niet ontcijferd is.

         

 

Via dit maaswerk in de achterwand liet de orgelkast ook klank door in de richting van het kerkschip. Maar het orgelfront was gericht op het kerkkoor.

Dit nieuwe koordoksaalorgel van Forceville verwierf volgens de kronieken een grote faam als zilveren orgel omwille van de schitterende klank die het pijpwerk ten gehore gaf. In het bijzonder de stemmen montre 8’ en prestant 4’ klonken zeer harmonieus. Over de dispositie in deze tijd bestaan evenmin nog documenten, maar de verkoop van het instrument, een eeuw later geeft hiervoor een belangrijke aanduiding.

  

De verkoop

De komst van de Franse Republikeinen bracht het definitieve vertrek van de Predikheren. In 1797 werden de goederen van de ontbonden kloostergemeenschap verbeurd verklaard. Met de komst van Napoleon verkreeg de Kerk opnieuw meer armslag. De Predikerenkerk werd opnieuw in gebruik genomen als de parochiekerk Sint-Paulus. Hiertoe werd de kerkruimte heringericht en wilde men het koordoksaal slopen. Ook het koororgel was in dit concept niet nodig. Met het van Haeghen-orgel alleen al voelde men zich de koning te rijk.

In 1823 vatte men de herinrichtingswerken aan en werd het zilveren orgel te koop gesteld. In de Journal d’ Anvers et de la Province verscheen drie maal een advertentie waarin het orgel werd beschreven. Omwille van deze unieke momentopname geven we hier de volledige inhoud van deze advertentie.

Uyt’er hand te koop op voordeelige condition een extra schoon Orgel gestaen in de voormaelige Predikheere kerk, thans St. Pauluskerk, te Antwerpen, bestaende uyt de volgende registers ofte stemmen:

Claron                     4          Voet

Trompet-bas            8            “

Fourniture              3 à 4   Sterk

Sexquealter bas       2            “

Octaef                     2       Voet

Holpyp                    8           “ 

Bourdon                  16          “ 

Montre                    8            “

Trompet Sup           8       Voet

Cimbal                     3       Sterk.

Sexquialter sup       2            “ 

Tierce                      13/4    Voet.

Nazart                     3            “

Fluyt                       4            “

Prestant                  4            “

Maekende 14 heele registers ofte stemmen, 1 tremblant, 3 blaesbalken van 7 voet lang op circa 4 voet breed.

Het clavier heeft 4 octaeven, synde van C of ut onder, tot C of ut boven. Dit Orgel is gemaekt door den bèroemden Forceville, en mag voor een van zyne beste werken gerekend worden, niet tegenstaende alle de stemmen van het bovengenoemd Orgel die van een sterk en harmonieus geluyd zyn, moet men bezonder noemen de stemmen van montre 8 voet en prestant 4 voet, de welke dusdaenig schoon geluyd hebben, dat men aen dit Orgel in onze oude Chronyke den naem van Zilver Orgel gegeéven heéft.

Voor de conditiën zig te adresseéren door gefrankeérde brieven aen d’Heer DE LEEUW Orgelist in de Kamme-straet, wyk 4 N° 2785 te Antwerpn.

Er wordt in deze beschrijving over de klaviatuur niets gepreciseerd over een pedaal. Het restauratie-ontwerp van 1987 kende deze advertentie niet. I.p.v. de Claron voorzag adviseur Jef Braekmans hierin een voix humaine 8’.

Het orgel werd voor 1600 gulden verkocht aan de nieuwe Sint-Laurentiuskerk op het Antwerpse Zuid. In 1825 werd het uit de Sint-Pauluskerk gehaald. In de Sint-Laurentius deed het instrument dienst in afwachting van een nieuw orgel (1832) van de hand van Theodoor Smet.

Dezelfde Theodoor Smet deed het onderhoud van het Goltfuss-orgel in Broechem. Bij de levering van het nieuwe orgel aan Sint-Laurentius in Antwerpen heeft hij wellicht het zilveren orgel overgenomen en doorverkocht aan de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Broechem. De koop werd reeds gesloten in 1831.

Smet belooft hierin het orgel in Broechem te plaatsen zoals het zich in Antwerpen bevond, met volgende veranderingen: uitbreiding tot 54 tonen tot fa met daaruit voortvloeiende veranderingen aan de secreten; een nieuw klavier, belegd met ivoor en ebbenhout; vernieuwing van de tractuur; vernieuwing van de drie blaasbalgen; bijkomend pijpwerk voor de nieuwe tonen; een nieuw trompetregister en een nieuw Claironregister.

En Smet zal het orgel plaatsen op een nieuwe kastvoet met frontpijpen (zie foto onder).

Hij rekent voor dit orgel en de aanpassingswerken 2300 gulden. Voor de overname van het oude Goltfuss-orgel betaalde Smet 600 gulden aan de Broechemse kerk.

Het vernieuwde zilveren orgel werd te Broechem opgeleverd in 1835. In 1839 werd het hele project afgerond met de plaatsing van een positieforgel in de kastvoet. Smet plaatst bij die gelegenheid nog twee nieuwe clavieren met koppeling en een voetpedaal met de nodige tractuur.

In de daarop volgende jaren verzorgden Theodoor Smet en na hem Henri Vermeersch het onderhoud. Het is echter opmerkelijk dat reeds in 1850 de kerkfabriek een beroep deed op de Brusselse orgelfirma Merklin-Schutze om over te gaan tot een grondig herstelproject. Deze maakten een kostenraming en voorzagen daarbij voor ruim de helft nieuw pijpwerk. Te duur echter voor de Broechemse kerk en de modernisering ging niet door. Gelukkig.

Henri Vermeersch zal in de jaren 1870-1872 een belangrijke verbouwing doorvoeren. Samen met zijn associé Petrus Stevens plaatste hij een nieuwe windlade in het onderwerk en verplaatsen ze de speeltafel naar de zijkant. De tractuur moest derhalve volledig vernieuwd worden maar werd hopeloos ingewikkeld door de beperkte ruimte die in de orgelkast voorhanden was. Ook de dispositie werd veranderd met o.m. een romantische voix céleste.

Later zal Jos Stevens voor het onderhoud en het stemwerk zijn vader Petrus Stevens opvolgen. Als laatste orgelwerker in de rij voert Laur. Goyvaerts uit Edegem in 1951 nog een transformatie door.

Slijtage, amateuristische ingrepen, warme-lucht-verwarming en vermolming bespoedigden het verval. In het begin van de jaren 70 werd het zilveren orgel op rust gesteld. Men behielp zich bij de eredienst met een koororgel uit 1957 van de firma Stevens uit Duffel.

Top

Home


 

 

ORGELBOUWERS

Het orgel in Broechem draagt in zich een boeiende vergelijking tussen begenadigde vertegenwoordigers van verschillende orgelbouwtradities:

Joannes-Baptiste Forceville

Theodoor Smet

Henri Vermeersch

Detail van het "Forceville" hoofdwerk

 

Jean-Baptiste Forceville (1660-1739)

Naar eigen zeggen is Jean-Baptiste Forceville geboren in Sint-Omaars, de Artesische stad op de grens met het graafschap Vlaanderen. Doorgaans noemt men 1660 als zijn geboortejaar. Hoewel deze streek nu volledig verfranst is, lag “Saint-Omer” in de 17de eeuw op de grens tussen het Franse en Nederlandse cultuurgebied, waar zowel Vlaamse als Franse kunstenaars aan het werk waren. Dit zorgde voor een interessante artistieke kruisbestuiving, en niet in het minst op het gebied van de orgelkust. Zo mag men zonder overdrijving spreken van een Frans-Vlaamse stroming, die een diepgaande invloed zou uitoefenen op de Franse orgelbouw, en die in de Zuidelijke Nederlanden tijdens de 18de eeuw de aanzet zou geven tot een sterke heropleving van de orgelkunst. Jean-Baptiste Forceville zou hierin een sleutelrol spelen.

Waar Forceville precies de stiel leerde is niet met zekerheid geweten. Wel was er een vioolbouwer, J.B. Forceville, in Sint-Omaars werkzaam in 1673. Een zekere Jean Forcheville herstelde in 1676 de blaasbalgen van het orgel van de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal van Sint-Omaars. Dezelfde man werkte later nog aan het doksaal. Als onze Jean-Baptiste de zoon of een nauwe verwant was van deze Jean Forcheville, kunnen we vermoeden waar hij zijn eerste schreden in de orgelbouw zette.

In zijn geboortestreek kon Forceville uitgebreid kennismaken met het werk van de belangrijke Ieperse orgelbouwfamilie Langhedul, die de Vlaamse renaissance orgelbouw toonaangevend zou maken in Frankrijk, zelfs tot in Spanje. Ook Charles Waghers (1515?) en Jean Crignon (1564) waren in Sint-Omaars actief. Als knaap moet Jean-Baptiste Forceville zeker François Van Isacker (1627-1682) uit Veurne persoonlijk ontmoet hebben toen deze aan het orgel van de kathedraal van Sint-Omaars werkte. Van Isacker werkte ook bij Nicolaes van Haeghen aan het prachtige orgel van de Dominicanenkerk te Antwerpen (1654-1658), een orgel dat Forceville zelf later zou verbouwen. Zodoende kon Forceville de vruchten plukken van de rijke bloei en uitstraling van de Zuid-Vlaamse orgelkunst en beschikte hij over heel wat kennis van zaken toen hij naar het Noorden emigreerde.

In de Belgische archieven ontmoeten we Jean-Baptiste Forceville voor het eerst in 1680. Hij voerde toen grote herstellingen uit aan het orgel van het West-Vlaamse Boekhoute. Twee jaar later wordt hij gesignaleerd in de Gentse kathedraal.

 

De Antwerpse periode 

In 1683 tekende Forceville een contract voor de bouw van het orgel van Loenhout (Noorder-Kempen). De aanbesteding van 15 september 1683 vermeldt dat de onderdelen in Antwerpen moesten worden afgehaald. Dit doet het vermoeden rijzen dat Forceville in deze stad reeds anno 1683 over een eigen atelier kon beschikken. In dezelfde archieven is er ook sprake van “Mr. Joan Baptista Forcivil, orgelmaecker binnen Antwerpen”. Hieruit mogen we dus besluiten dat hij zich ten laatste rond deze tijd in Antwerpen vestigde.

Waarom Forceville net de Scheldestad uitkoos, legt hij zelf uit. Als orgelbouwer was hij namelijk op zoek naar werkgelegenheid en die had hij in Antwerpen gevonden. Blijkbaar kwam hij daar goed van pas, want er was geen tweede orgelbouwer voorhanden om de instrumenten in de talrijke kerken en kapellen van de stad te onderhouden. Bijgevolg kon hij rekenen op de steun van organisten en vertegenwoordigers van Antwerpse kloostergemeenschappen.

Een eigen woonst bezat Forceville toen nog niet. In 1686 woonde hij bijvoorbeeld nog in bij kleermaker Jan Henderickx. Vanaf 1oktober 1687 huurde hij het huis Sint-Joris in de Huidevettersstraat. Enige tijd later trad hij in het huwelijk met Maria Magdalena Cannaerts, een vrouw uit een niet onbemiddelde familie met nogal wat eigendommen in het Brusselse. Ze kregen minstens vier kinderen. Al spoedig verhuisde het gezin Forceville naar het huis De Librarije op de Meir. De jongste telg was Joannes Thomas Forceville, die geboren werd op 5 juli 1696. Later zou deze het orgelbedrijf van zijn vader voortzetten. Na de geboorte van dit vierde kind werd Maria Cannaerts ziek en ze stierf het jaar daarop.

Intussen had de orgelbouwer Forceville niet stilgezeten, al lijken zijn activiteiten was traag op gang te komen. In Loenhout heeft men zelfs 12 jaar geduld moeten oefenen vooraleer het bestelde orgel geleverd werd. En het is ook zeer de vraag of het instrument dat in 1686 besteld werd door de pastoor van het Antwerpse begijnhof, Michiel Dierckx, ooit is afgewerkt. Niettemin kreeg Forceville in 1690 de eer om een nieuw orgel te bouwen voor de Cisterciënzerabdij van Hemiksem. In 1691 werd hij ingeschreven in de Sint-Lucasgilde van Antwerpen als handelaer ende konstvercooper. De bestellingen kwamen nu regelmatig binnen:

Haasdonk (1692), Kruibeke (1696), Stabroek (1699), Bevel (1699), Aalst Sint-Martinus (1703) en Gent H. Kerst (1705). De faam van Forceville verspreidde zich ver buiten het Antwerpse…

Volgens enkele auteurs reisde Forceville rond de eeuwwisseling naar de Noordelijke Nederlanden. Indien dit effectief zo zou zijn is het duidelijk dat dit contact met de zeer Duits gerichte Hollandse orgelbouw inspirerend zal gewerkt hebben voor de grote nieuwe projecten die Forceville nadien tot stand zou brengen.

 

De Brusselse periode

In de periode 1702-1706 trok Jean-Baptiste Forceville naar Brussel. Doorgaans haalt men economische motieven aan voor deze verhuizing. In de hoofdstad van de Zuidelijke Nederlanden was hij o.m. werkzaam als orgelbouwer aan het Hof. Op 11 februari 1706 huurde hij te Brussel een huis. Men mag veronderstellen dat hij zich toen definitief in deze stad gevestigd heeft. De contracten voor de bouw van orgels bevestigen dit trouwens en ook later zou hij binnen Brussel een woonst blijven huren. 

In hetzelfde jaar sleepte Forceville de opdracht binnen om een groot orgel te bouwen voor de Sint-Goedelekerk te Brussel. Hij werkte hiervoor een revolutionair concept uit, waarbij het pijpwerk niet meer in één kast werd geplaatst, maar verdeeld werd over drie orgelkasten die naast elkaar op het doksaal werden opgesteld. Deze gedurfde vernieuwing kampte echter met technische mankementen, zodat Forceville in 1714 verplicht werd om het instrument volledig te herbouwen. Deze mislukking was echter niet van die aard om de zaken te doen teruglopen. Integendeel, het prestige van J.B. Forceville stond borg voor een reeks bestellingen:

Ukkel (1710), Sint-Joost ten Node (1710), Wilrijk Sint-Bavo (1710), Lokeren (1710-1715), Ekeren (1711-1713), Mechelen Sint-Petrus en Paulus (1712 1713), Edegem (1716) en Lier Begijnhofkerk (1719-1723). 

Forceville was nu een beroemd man en verkeerde op het toppunt van zijn kunnen. Als dé autoriteit in de Zuidelijke Nederlanden werd hij geraadpleegd door of had hij contact met andere “groten” van zijn tijd: Jacobus Van Eynde uit Ieper, die in West- en Frans-Vlaanderen actief was en de Duitser Christiaan Penceler, die de Kempische orgelbouw sterk beïnvloedde. 

Binnen de stad Antwerpen ontplooide Jean-Baptiste Forceville opnieuw een intense activiteit met grote projecten, zodat men wel eens spreekt van een tweede Antwerpse periode. Of hij echter in deze jaren ook een atelier in Antwerpen hield, mag ten zeerste betwijfeld worden. Toch zijn het  Forcevilles bekendste werken die toen in de Scheldestad opgeleverd werden en tot op heden min of meer bewaard bleven: het koordoksaalorgel voor de Predikherenkerk (zijn zilveren orgel dat zich nu in Broechem bevindt, 1720?), het opus dubium voor de Sint-Carolus Borromeüs (1720) en het enig mooie koordoksaalorgel voor de Sint-Jacobskerk (1726-1728). Ook het monumentale instrument voor de abdijkerk van Ninove dateert uit deze periode (1728). Enkele jaren later (1730-1732) was Forceville alweer werkzaam bij de Antwerpse Dominicanen voor de renovatie en uitbreiding van het beroemde van Haeghen-orgel uit 1654. 

Tijdens zijn Brusselse periode huwde Jean-Baptiste nog tweemaal. In 1720 verbond hij zich in de echt met Anne le Tondeur en op 15 september 1729 hertrouwde hij met de Antwerpse Catharina Gansacker, een dame uit een vermogende familie. Vanaf 1731 was Forceville aangesloten bij het muzikantenkorps van het Koninklijk Hof in de functie van maitre d’orgue. Dat bleef hij tot aan zijn dood. 

Een hele schare leerlingen werd in het atelier van Forceville gevormd, zodat men gerust mag  stellen dat hij school maakte. Onder zijn leerlingen vernoemen we zijn zoon Jean Thomas Forceville (1696-1750), Egidius le Blas (1701-1786), Jean-Baptiste Barnabé Goyaut (1725-1780), Jean Joseph Vanderhaeghen en natuurlijk de beroemde Pieter van Pethegem (1708-1787), langs wiens nageslacht van orgelbouwers de “Forceville stijl” nog lang zou nawerken. 

Jean-Baptiste Forceville werd op 29 juni 1739 begraven inde Minderbroederskerk te Brussel.

  

Kenmerken van de Forceville-stijl 

Toen de jonge Forceville zich in Antwerpen kwam vestigen, was hij beslist geen neofiet in zijn vak. Zijn succesrijke start als vreemde orgelbouwer suggereert dat sterk. Bovendien wist Forceville zich goed te richten naar de smaak van de Brabantse orgelbouw, die sterk beïnvloed was door Duitse orgelbouwers als Goltfuss en Bremser. Voor iemand uit het verre Sint-Omaars was dat niet vanzelfsprekend. Opvallende voorbeelden van deze souplesse zijn o.m. het gebruik van de Duytse Fluyt (Loenhout; Sint-Goedele) en van de Quint 3’ als prestant. Ook in de meubelstructuur koos Forceville aanvankelijk voor de traditie: een groot orgel als hoofdwerk met de klaviatuur aan de frontzijde en achter de rug van de organist een positieforgel of rugpositief, dat de doksaalballustrade onderbrak. Denken we maar aan de nog overgebleven orgelkasten van Stabroek en Wilrijk.

Na de eeuwwende leren we een rijpe Forceville kennen die zijn eigen weg gaat. Hij disponeerde nu ook registers die eerder zuiders gericht waren, zoals de Franse Tiercé. Zo ontwikkelde hij een orgeltype dat de Franse, Brabantse (Duitse) en Vlaamse tradities tot een nieuwe synthese bracht. Na een lange middelmatige periode in de Vlaamse orgelbouw was eindelijk opnieuw een typisch Zuid-Nederlands orgeltype geboren. Het betekende de doorbraak van de hoogbarok in de regionale orgelbouw. Meteen gaf Forceville reeds de aanzet tot de speelse orgelrococo, die met zijn Vlaamse leerling Pieter van Peteghem nogmaals hoge toppen zou scheren. 

Volgens Antoon Fauconnier klonken de instrumenten van Forceville niet zozeer krachtig, maar was hun klankbeeld eerder mild en rond. Algemeen gesproken beantwoordde het pijpwerk dat Forceville afleverde aan de traditionele normen van metaaldikte en stevigheid. De mixturen (fourniture en cymbale) klonken scherp en ze doorbraken de barokke geslotenheid van het plenum. De tongwerken werden door Forceville zo gebouwd, dat ze voor polyfoon gebruik geschikt waren, nog geheel in de traditie van de barok. Tenslotte citeren we nog uit Forcevilles contract voor het orgel van Sint-Goedele te Brussel, waarin we lezen over een “bourdon double d’une nouvelle invention du facteur, et fera l’effet d’un unisson, sera de seize pds” en over het “positive pour l’accompagnement de la musique et qui par un secret a moij conneu servira aussi pour l’echo”. Schijnbaar bezat Forceville niet alleen een artistiek meesterschap, maar wist hij zich ook commercieel waar te maken… Wat de vermelde bourdon pijpen betreft, gaat het hier om houten pijpen met twee monden i.p.v. één. 

Het is opmerkelijk dat Forceville slechts zelden een volwaardige pedaaldispositie voorzag, hoewel dit in Duitsland en Nederland een verworvenheid was en ook in Frankrijk toegepast  werd als cantus-firmus-klavier. Bovendien was ook het van Haeghenorgel in de Predikherenkerk te Antwerpen van een zelfstandig pedaal voorzien, net zoals het Goltfussorgel bij de Norbertijnen in Tongerlo. Omdat Forceville met alles vertrouwd was, mag men veronderstellen dat hij er bijgevolg ook voor ijverde om het zelfstandig pedaal ook bij ons in te voeren. Bij grote projecten voorzag hij trouwens een aparte pedaaldispositie. Zo bijvoorbeeld bij het orgel voor Sint-Goedele (1706) in Brussel, waar hij duidelijk in de lijn ligt van de beste Hollandse traditie. Het lijkt er echter op dat in de Zuidelijke Nederlanden zo’n apart pedaal niet zo populair was. De plaatselijke componisten werden er schijnaar niet door geïnspireerd. Misschien omdat ze hier hun opleiding eerder als clavecinist dan als organist genoten? 

Een andere, zeer opvallende vernieuwing van Forceville is te vinden in de revolutionaire opstelling van het instrument. Terwijl tot dan toe de orgelkasten gebald en stoer de kerkdoksalen domineerden, koos Forceville voor een sierlijke opbouw in de breedte. Zo voorzag het eerste ontwerp voor het koordoksaal voor de Brusselse Sint-Goedele een opstelling in drie afzonderlijk opgestelde orgelkasten. Links en rechts tegen de grote vieringpeilers klommen de kasten voor de hoge pijpen van het pedaalwerk omhoog. Ertussenin en los ervan een lager meubel voor de rest. Zoals eerder reeds vermeld, kampte dit orgel met ernstige problemen in zake de windvoorziening, zodat Forceville zijn werk in 1714 moest overdoen. Dit fiasco was echter niet van die aard dat hij terugkeerde naar de klassieke opbouw van hoofdwerk-rugwerk.

De barokke zwier in de architectuur en beeldhouwkunst waren voor een inventief man als Forceville een stimulans om te streven naar elegante meubelconstructies en een sierlijke verdeling van de pijpenvelden in het orgelfront. Een duidelijk voorbeeld van dit streven en van de voor Forceville typische breedtebouw is wel het schitterende koordoksaalorgel in de Sint-Jacobskerk van Antwerpen. De speelse indeling van het orgelfront hier lijkt wel een uitgebreide variatie op dat van het zilveren orgel, dat enkele jaren eerder gebouwd werd voor de nabijgelegen Dominicanenkerk. Het werd algemeen beschouwd als één van de meesterwerken van de alomgeprezen famosus organarius. 

 

Tot nu toe bekende activiteiten van Jean-Baptiste Forceville

1680

Boekhoute: grote herstelling

1682

Gent, kathedraal: herstellingen

1683

Loenhout: nieuw orgel

1686

Antwerpen: keuring van een klok

1687-90

Antwerpen, begijnhof: nieuw orgel

1690

Hemiksem, Sint-Bernardusabdij: nieuw orgel

1691-92

Antwerpen, kathedraal: herstellingen

1691

Breda, rooms-katholieke kerk in de Brugstraat: herstellingen

1692

Haasdonk: project voor een nieuw orgel

1694 tot 1739

Brussel, Sint-Catharina: diverse herstellingen en groot werk in 1707

1696

Kruibeke: nieuw orgel

1699

Stabroek, Sint-Catharina: nieuw orgel

1699

Bevel, Onze-Lieve-Vrouw: nieuw orgel

1699

Salonorgel (In de Temple du Musée te Brussel bevindt zich nog een leeg orgelkastje met een gesculpteerd opschrift “Forcevil - 1699”: het betreft waarschijnlijk een voormalig salonorgeltje van de orgelmaker zelf)

1700

Bergen-op-Zoom, rooms-katholieke kerk Sint-Gertrudis: herstellingen

1703

Aalst, Sint-Martinus: nieuw orgel

1703

Affligem, abdij: herstellingen

1703

Antwerpen, kathedraal, kapel van het H. Sacrament: kuisbeurt

1705

Gent, H. Kerst: nieuw orgel, uitbreiding in 1714

1705

Gent, Sint-Michiel: overeenkomst (Forceville daagt echter pas in 1710 terug op, maar toen was het werk reeds door een andere orgelmaker uitgevoerd)

1705-20

Antwerpen, kathedraal: onderhoud

1706

Brussel, Sint-Goedele: nieuw orgel, eerste project werd een mislukking en na een proces was Forceville verplicht een nieuw orgel te leveren.

1710

Ukkel, Sint-Pieter: nieuw orgel

1710

Sint-Joost-ten-Node: nieuw orgel

1710

Wilrijk, Sint-Bavo: nieuw orgel

1710-15

Lokeren, nieuw orgel

1711

Gent, Sint-Niklaas: herstelling

1711-13

Ekeren, Sint-Lambertus: nieuw orgel

1712-13

Mechelen, Sint-Petrus en Paulus: nieuw orgel, maar onvoltooid (een orgel werd dan gebouwd in 1713 door C. Dillens)

Ong.1715

Antwerpen, kathedraal: voorstel tot modernisering

1715-16

Aalst, belfort: keuring te Gent van de beiaard bestemd voor Aalst

1716

Edegem: nieuw orgel, herstellingen in 1729-30

1718

Asse: herstellingen

1719

Brugge, Sint-Salvator: keuring van het nieuwe orgel van Jacobus Van Eynde

1719-23

Lier, begijnhofkerk: nieuw orgel

Ong. 1720

Antwerpen, Predikherenkerk (Sint-Paulus): nieuw orgel voor het koordoksaal (thans te Broechem)

1720-22

Antwerpen, Jezuïetenkerk (Sint-Carolus Boromeüs): nieuw orgel (opus dubium). Het thans bestaande orgel is waarschijnlijk van C. Dillens. Of bouwde Forceville hier een orgel voor de brand van 1699?

1722

Baarle-Hertog, Sint-Remigius: nieuw orgel

1723

Zandvliet: nieuw orgel (opgeleverd in 1728?)

1724

Geel, Sint-Amandus: keuring van het orgel van Christiaan Penceler

1725

Berchem, St. Willibrordus: nieuw orgel

1725-29

Deurne, Sint-Fredegandus: nieuw orgel, herstellingen in 1730

1726-29

Antwerpen, Sint-Jacob: nieuw koordoksaalorgel

1728

Ninove, abdijkerk: nieuw orgel

1730-32

Antwerpen, Predikherenkerk (Sint-Paulus), westdoksaal: renovatie en vergroting van het van Haeghenorgel van 1654

1731-39

Brussel, Hofkapel: onderhoud van de instrumenten

1733

Zaffelare; renovatie m.m.v. zijn leerling E. Le Blas

1736

Brussel, College der Jezuïeten: nieuw orgel (bij de supprimatie van de Jezuïetenorde overgeplaatst naar de Brusselse Sint-Annakapel)

1738

Brussel, Onze-Lieve-Vrouw van Bijstand: nieuw orgel (geplaatst door zijn zoon Jean-Thomas)

 TOP


 

Theodoor Smet (1783-1853)

Theodoor Smet werd in Geel geboren op 1 januari 1782. Zijn opleiding en ervaring met de orgelbouw kreeg hij in het atelier van Paul van Overbeek te Mechelen. Van Overbeek was geboortig van Aarschot (1766). Hij was de zoon van de Zeeuwse orgelbouwer Jan van Overbeek, die in Geel nog met Jacobus Verbuecken had samengewerkt en die we in Broechem tegenkomen tussen 1763 en 1781 voor onderhoudswerken aan het Goltfuss-orgel. Paul van Overbeek zelf genoot zijn opleiding o.m. bij de genoemde familie Verbuecken, zodat we hiermee de lijn kunnen doortrekken tot de grote Kempense orgelbouwer Christiaan Penceler, tijdgenoot en kennis van Jean-Baptiste Forceville. Paul van Overbeek woonde eerst een tijdje in Lier. In mei 1816 vestigde hij zich te Mechelen. Orgels van van Overbeek stonden bijvoorbeeld in de Sint-Trudokerk te Meerhout en in de Sint-Lambertuskerk te Westerlo. Met deze leermeesters sloot Smet aan bij de klassieke barokstijl uit de Kempen. 

De actieve orgelbouwerloopbaan van Theodoor Smet situeert zich van omstreeks 1805 tot 1853. In die periode kon hij zich spiegelen aan de werken van tal van collega’s, met in het bijzonder: de orgelbouwersfamilie Loret in Dendermonde, Sint-Niklaas, Mechelen en Hoogstraten; Joannes-Reiner Titz (van Duitse origine), die eveneens in Hoogstraten werkzaam was; Antoine Coppin (1767-1843) in Nijlen; Jean-Pierre De Volder (1767-1841) en diens zoon Henri te Antwerpen; Jean-Joseph Delhaye, de vierde generatie reeds, te Antwerpen (1786-1845); Simon-Gerard Hoghuys (1780-1853) te Brugge; Pierre-Charles II van Peteghem (1792-1863) of de derde generatie van dit bekende Gentse orgelbouwersgeslacht. En naast zijn tijdgenoten werd Theodoor Smet ook nog geconfronteerd met het werk van de meesters uit vroegere tijden, waaronder Jean-Baptiste Forceville te Antwerpen.

 

Het werk van Theodoor Smet

In 1822 nam Theodoor Smet het werk over van zijn leermeester Paul van Overbeek, die toen juist bezig was aan het orgel te Duffel. In datzelfde jaar vestigde Smet zich als zelfstandig orgelbouwer in deze gemeente aan de Nete. Zijn woonhuis en werkplaats bevonden er zich in de Kapelstraat. Dit huis stond/staat bekend als De rode leeuw of ook wel ’t Leeuwke en is thans de pastorie van de kapel van Onze-Lieve-Vrouw van Goede Wil. Smet zou zich in Duffel ook sociaal engageren en vele jaren zetelen in de gemeenteraad. 

Theodoor Smet was in Broechem geen onbekende. Hij deed er reeds het stemwerk van het oude Goltfussorgel en zo mocht ook hij in 1832 het oude zilveren orgel van J.B. Forceville uit Antwerpen overbrengen naar de Onze-Lieve-Vrouwekerk van Broechem. Het orgel kreeg hier van Smet een ondermeubel, zodat het breed uitgewerkte instrument esthetisch en functioneel aansloot op het doksaal boven de ingangspoort van de kerk. Hij paste het klavier aan en breidde het uit tot f’’’, zodat het 54 toetsen kreeg. Hiertoe moest hij voor elk register nieuw pijpwerk maken voor de hoogste vijf tonen en dienden ook de windlades en de mechaniek te worden aangepast. 

Intussen bouwde Theodoor Smet verder aan een mooie loopbaan. Hij stond bekend als een bescheiden en gedienstig man. Zijn vak beheerste hij grondig en hij leverde degelijke instrumenten af met een eigen fris klinkende persoonlijkheid. Hierbij bleef hij zeer trouw aan de Kempische en Brabantse traditie waarin hij gevormd was. Zijn enige toegeving bestond erin dat hij ook meer romantische registers (bv. viola da gamba) inbracht, die pasten in de Kempisch-Brabantse smaak van die tijd. Als gevestigde waarde mocht hij menig historisch orgel herstellen of aanpassen. Zo vinden we hem terug te Antwerpen in Sint-Paulus, Sint-Jacob, Sint-Andries en in de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal. 

In 1839 is Theodoor Smet terug in Broechem om in het door hem geplaatste ondermeubel van het orgel een positieforgel te bouwen. De orgeldispositie ervan gaat vrij goed samen met die van Forcevilles hoofdwerk. Ook  elders bouwde Smet nieuwe orgels. Zo ondermeer in de Leuvense Dominicanenkerk, de begijnhofkerk te Herentals en in de parochiekerken van Ranst, Boechout, Zoerle-Parwijs, Geel, Kontich, Zandhoven, Pulderbos, Oostmalle… Vooral het mooie instrument van de Antwerpse Sint-Augustinuskerk uit 1839 kenmerkt Theodoor Smet als de laatste vertegenwoordiger van de barok en de rococo-periode in de orgelbouwkunst van de Zuidelijke Nederlanden. Een periode die destijds zo krachtig en vol overgave was ingezet door Jean-Baptiste Forceville en zijn tijdgenoten.

Vanaf 1839 associeerde de 57-jarige Smet zich met de nog relatief jonge Henri Vermeersch. Wellicht had hij in de getalenteerde jongeman uit Oost-Vlaanderen een geschikte opvolger gezien. Op 21 november 1853 overleed Theodoor Smet in Duffel. Hij werd 71 jaar oud.

 

Werklijst van Theodoor Smet

1822

Kontich, Sint-Martinus: onderhoud

1825?

Antwerpen, Sint-Laurentius: overplaatsing van het Forceville-orgel uit Sint-Paulus

1828

Diest, Sint-Sulpitius en Dionysius: nieuw orgel

1828

Tremelo, Onze-Lieve-Vrouw van Bijstand: nieuw orgel

1829

Tildonk, Sint-Jan Baptist: nieuw orgel

1829

Leuven, Dominicanenkerk (Onze-Lieve-Vrouw): nieuw orgel

1829-30

Broechem, Onze-Lieve-Vrouw: stemmen van het Goltfussorgel

1830

Pellenberg, Sint-Pieter: overplaatsing van het orgel van Tremelo naar Pellenberg

1831

Houtem (volgens Grégoir)

1831

Tessenderlo (volgens Grégoir)

1831

Lint, Onze-Lieve-Vrouw: nieuw orgel

1831

Reet, H. Maria Magdalena: verbouwing van het orgel

1832

Antwerpen, Sint-Laurentius: nieuw orgel

1832

Broechem, Onze-Lieve-Vrouw: overbrenging van het zilveren orgel (Forceville) uit de Sint-Laurentiuskerk te Antwerpen naar Broechem.

1832

Mechelen, Klein Seminarie (volgens Grégoir)

1832

Herentals, begijnhofkerk (volgens Grégoir)

1832

Zoerle-Parwijs, Sint-Nicolaas (volgens Grégoir)

1833

Oostmalle, Sint-Laurentius: werken aan de blaasbalg

1834

Schaffen, Sint-Hubertus: nieuw orgel

1835

Geldenaken: nieuw orgel?

1835

Londerzeel, Sint-Kristoffel: uitgebreide verbouwing van het orgel

1835

Diest, Sint-Catharina (begijnhofkerk): transformatie van het Pencelerorgel

1835

Ranst, Sint-Pancratius: nieuw orgel

1836

Molenbeek, Sint-Laurentius: nieuw orgel

1836

Klein-Vorst, Sint-Nicolaas (volgens Grégoir)

1837

Ranst-Millegem, Onze-Lieve-Vrouw: overplaatsing van het orgel van Sint-Pancratius Ranst naar deze bijkerk

1837-39

Antwerpen, Sint-Augustinus: nieuw orgel

1838

Boechout, Sint-Bavo: nieuw positieforgel

1839

Broechem, Onze-Lieve-Vrouw: nieuw positieforgel

1839

Tremelo, Onze-Lieve-Vrouw (volgens Grégoir)

1839

Mechelen, Zwartzusters (volgens Grégoir)

1839-40

Webbekom, Sint-Trudo (Diest): nieuw orgel

1839-41

Schoonbroek, Sint-Job (Retie): nieuw orgel

1839

Blaasveld, Sint-Amandus (Smet & Vermeersch) (volgens Grégoir)

1839

Lummen (Smet & Vermeersch) (volgens Grégoir)

1839

Geel, Sint-Dympna (Smet & Vermeersch) (volgens Grégoir)

1840

Sint-Joris-Winge, Sint-Joris: nieuw orgel (Smet & Vermeersch)

1840

Kontich, Sint-Martinus: totale vernieuwing van het orgel (Smet & Vermeersch)

1840

Antwerpen, Sint-Niklaaskapel: nieuw orgel? (Smet & Vermeersch)

1841

Zandhoven, Sint-Amelberga: nieuw orgel (Smet & Vermeersch)

1842

Loksbergen (Smet & Vermeersch) (volgens Grégoir)

1843-46

Ekeren, Sint-Lambertus: transformatie van het orgel (Smet & Vermeersch)

1843-51

Boechout, Sint-Bavo: onderhoud (Smet & Vermeersch)

1849

Pulle, Sint-Petrus en Paulus: verbouwing van het Verbueckenorgel (Smet & Vermeersch)

1849

Antwerpen, Sint-Jacob: onderhoud koordoksaalorgel (Smet & Vermeersch)

1849

Oostmalle, Sint-Laurentius: nieuw orgel (Smet & Vermeersch)

Verder:

Walem, Pulderbos, Oevel, Oostham, Gestel (Berlaar), Koersel, Beverlo, Antwerpen (Zusters van Liefde) (volgens Grégoir)

 TOP


 

Henri Vermeersch (1815-1886)

Toen Theodoor Smet zich in 1839 met Henricus Joannes Maria Vermeersch associeerde, wist hij zijn bedrijf te versterken met een jongeman, die reeds enige ervaring in de orgelbouw had opgedaan. Henri Vermeersch was op 10 augustus 1815 geboren in het Oost-Vlaamse Bassevelde. Men veronderstelt dat bij Vermeersch de interesse voor het orgelambacht werd opgewekt toen hij in 1834 kennis maakte met de orgelmaker François Loret. Deze Dendermondenaar kwam in de kerk van Bassevelde het orgel herstellen. Ook de belangstelling van Henri’s zus werd gewekt, maar in dit geval voor de persoon van François Loret zelve. Ze trad met hem in het huwelijk. Henri Vermeersch zou zijn schoonbroer volgen naar Sint-Niklaas, om daar in de leer te gaan in het orgelatelier van de firma Loret-Vermeersch, genoemd naar het echtpaar zelf en niet naar Henri. 

Nog voor het orgelatelier van François Loret naar Mechelen werd overgebracht, verliet Henri Vermeersch zijn schoonbroer in 1839. Waren er meningsverschillen ontstaan of zocht hij naar een mogelijkheid om een zelfstandig bedrijf uit te bouwen? Hij vond in ieder geval in het bloeiende orgelatelier van Theodoor Smet te Duffel een nieuwe toekomst en associeerde zich met hem. Toen Smet in 1853 stierf, nam Vermeersch het bedrijf over. Hij wist de Duffelse orgelbouwtraditie verder te zetten in ’t Lieve Vrouwke, een historisch huis in Duffel, op de hoek van de Gemeentestraat en de Molenstraat. 

In vergelijking met beroemde tijdgenoten als Cavaillé-Colle te Parijs - die ook in België orgels leverde - bleef Henri Vermeersch eerder traditioneel werken. Hij deed geen beroep op fabriekspijpwerk, maar koos voor degelijk materiaal en eigen vakmanschap. Zijn instrumenten bezitten bijgevolg nog een eigen ziel, wat niet altijd gezegd kan worden van vele “bandwerk”-orgels die in de 19de eeuw tegen een hoog tempo werden geproduceerd. 

Hoewel Henri Vermeersch dus trouw bleef aan de ambachtelijke traditie, zou hij toch het werk van zijn voorganger Smet niet louter kopiëren. In tegenstelling tot zijn laat-klassieke associé richtte Vermeersch zich meer op de romantiek, die met enige vertraging nu ook de orgelbouw had weten te veroveren. Zeker nadat bijvoorbeeld een Jacques Lemmens de orgelmuziek een nieuwe “moderne” impuls wist te geven. Toch zal Vermeersch de traditie niet loslaten en zich eerder gedeeltelijk en voorzichtig aanpassen aan de romantische mode. 

Vermeersch wist het vertrouwen te winnen van tal van opdrachtgevers. Zo bouwde hij nieuwe instrumenten in Antwerpen (Zusters van Liefde), Beringen, Minderhout, Merksem, Lier (Kartuizerskerk), Ranst (Sint-Pancratius), Kapelle-op-den-Bos en Brasschaat (Sint-Antonius). In de Sint-Romboutskathedraal van Mechelen mocht hij het grote Van Peteghemorgel verbouwen en vanuit de zijbeuk verplaatsen naar het nieuwe westdoksaal. In vele kerken volgde hij Smet op voor het stem- en onderhoudswerk. Zo kwam hij ook in Broechem terecht, waar hij o.m. in 1872 de windlade van het positief vernieuwde. 

Vermoedelijk in 1856 nam Vermeersch de 15-jarige Petrus Stevens uit Kapelle-op-den-Bos in dienst als orgelmakersgast. In 1871 trouwde deze leerling met Joanna Angelina Emma Vermeersch, Henri’s oudste dochter. Petrus Stevens associeerde zich met zijn schoonvader. Op 14 april 1886 overleed Henri Vermeersch te Duffel. Petrus Stevens nam later het orgelbedrijf van zijn schoonmoeder over. Petrus’ zoon, Jos Stevens, trok de traditie door naar de twintigste eeuw. Zowel Petrus als Jos Stevens werkten aan het Broechemse orgel. Cécile Stevens volgde haar vader Jos op. Zij overleed in 1984. Ook vandaag nog bestaat er een Duffelse orgelnijverheid, in de bedrijven die ontstonden uit de firma Jos Stevens. Zo bv. Fa. J. Stevens o.l.v. de heer Casteels en Aerts & Castrel van de heer Jozef Cleirhout.

 

Werklijst van Henri Vermeersch

1850

Erps, Sint-Amandus: transformatie

1853

Wilmarsdonk, Sint-Laurentius; vernieuwing

1853

Kontich, Sint-Martinus: nieuw positief-orgel

1853

Merksem, Sint-Bartholomeüs: nieuw orgel (verwoest in WOII)

Ca. 1855

Wersbeek, Sint-Quirinus: transformatie van het orgel

1855

Steenokkerzeel, Sint-Rumoldus: transformatie van het H. Goltfussorgel

Ca. 1860

Kortenaken, Sint-Amor: vernieuwing van het orgel ?

1864

Perk, Sint-Niklaas: uitbreiding van het orgel

1866

Ranst, Sint-Pancratius: nieuw orgel

1867

Wolvertem, Sint-Laurentius: nieuw orgel

1870

Brasschaat, Sint-Antonius: nieuw orgel

1866-79

Antwerpen, Sint-Andries: onderhoud en stemmen

1872

Antwerpen, Sint-Jacob: onderhoud koordoksaalorgel

1872

Broechem, Onze-Lieve-Vrouw: verbouwing van het orgel

1877-78

Antwerpen, Sint-Carolus-Borromeüs: verbouwing van het orgel

1880

Sint-Pieters-Leeuw, Sint-Pieter: transformatie (Stevens & Vermeersch)

?

Lint, Onze-Lieve-Vrouw: transformatie van Smet-orgel (Stevens & Vermeersch)

?

Stabroek, Sint-Catharina: werken (?) aan het orgel

?

Leuven, Onze-Lieve-Vrouw: nieuw orgel

?

Mechelen, Sint-Romboutskathedraal: verplaatsing en vernieuwing van het groot orgel

Volgens Grégoir levert Vermeersch nog nieuwe orgels, of is hij verder werkzaam in volgende plaatsen:

Heindonk (Sint-Jan-Baptist en Amandus), Luyksgestel, Antwerpen (Zusters van Liefde), Kapellen-op-den-Bos (Sint-Nicolaas), Beringen (Sint-Lambertus), Kruishoutem (Sint-Eligius), Minderhout (Sint-Clemens), Zolder, Sint-Niklaas (Onze-Leve-Vrouwe-instituut), Diest (Kruisherenkerk), Lier (Sint-Gummarus), Koningshooikt (Sint-Jan Evangelist), Boom (Onze-Lieve-Vrouwe-instituut), Brussel (Miniemenkerk), Antwerpen (Recollettenklooster), Floreffe (Seminarie: vernieuwing van het orgel), Heffen (Sint-Amandus), Lier (Kluizenkerk).

 

top

Home

 

 

Broechems orgelpatrimonium

Wanneer de kerk van Broechem voor het eerst gevuld werd met orgelmuziek, valt niet te achterhalen. Wel waren de Cecilianen actief, het kerkkoor. Op de feestdag van de heilige Cecilia hielden ze hun jaarlijks teerfeest, dat door de kerk betaald werd. In 1723-1724 kostte dat feestje 9 gulden voor soo veel is verteirt voor de sangers ende musicanten, organe- ende snaerspeelders deser kercke, op den dagh hunder h. patronesse Cecilia ende dat als ordinair ende van oudts geplogen. Met de assistentie van strijkers en zangers stond het orgel er dus niet alleen voor. Door de schaarse archieven in de middeleeuwen zijn de vroege sporen van de Broechemse orgelcultuur uitgewist. De schaarse gegevens laten vermoeden dat het orgel in de eerste helft van de 16de eeuw aan reparatie toe was en dus reeds een zekere ouderdom had.

1545

Kerkrekeningen vermelden de betaling in natura aan de orgelblazer.

Bovendien werd het toen bestaande orgel uitgebreid met drie registers. De uitvoerder van dit werk wordt niet vernoemd.

Uitgebreide timmerwerken doen vermoeden dat het orgel bij deze gelegenheid geplaatst werd op een nieuw doksaal, ter hoogte van het Sint-Sebastiaanskoor (de zuidelijke dwarsbeuk).

Na afloop van deze ingrijpende verbouwing kwam mynheere van tongerloo orgelist het werk inspecteren. Kennelijk trokken de Norbertijnen van Tongerlo zich het muziekgebeuren in hun parochie aan. 

 

1547

 Folio 57v°

Opten 6den dach decembris anno 1547 hebben Antonis van Zoome ende Adriaen de Bokelaer kerckmeesters bestaedt te onderhouwen in goeder raparatien ende acorde de orgelen tot Broechem Engel Laer, orgelmaker tot Liere, tot synder cost also lange als hy levet, dus sullen de kerckmeesters hem jaerlycx geven alsoe lange als hy die onderhout 2 viertelen rocx actum in presentien van Jan Dielkens, Wouter van Zoome ende meester Adriaen, scoelmeester etc.

RAA. Gemeentearchief Broechem nr. 146   Kerkmanuaal 1446-1559

(cijns- en renteboeken)

 

1548 en 1550

Orgelmaker Engelen uit Lier wordt betaald om den orgelen te accordeeren ende in goede reparatie te houden. In 1550 komt hij het orgel purgereeren en een nieuwe blaasbalg monteren. 

1555 en 1556
Henricken Zegers, organist te Tongerlo, kijkt het orgel na. 

1562

Er worden stellingen gebouwd aan het orgel, om aan het instrument te werken. 

1568

Herstellingen aan het orgel dat bedorven is door de regen. Er sijpelde water door het dak en zo op het orgel. 

1573-1574

Stembeurten. 

1575

De blaasbalg moet vermaeckt worden. Er wordt ook smout geleverd waarmee de blaasbalg regelmatig moest ingevet worden. 

1577

Jan de Smid levert divers yserwerck voor dorgelen. Het orgel werd ook gestemd.

1579

Herstelling van het orgel in diverse reysen.

Troebele tijden

De Tachtigjarige Oorlog doet zich ook gelden in Broechem. Jaren van onveiligheid en rondstropende soldatenbendes storten het dorp in een diepe crisis. Hierbij wordt ook de kerk geplunderd en brandt ze uit. Wellicht heeft het orgel dit niet overleefd. De bevolking wordt gedecimeerd. Weinig of geen archieven restten.

1645-1651

Een nieuw orgel wordt gepland en gebouwd door Hans Goltfuss en zijn leerling Jan Dekens. Ze verteren samen met een aantal schrijnwerkers meer dan 79 gulden aan spijs en drank in de herberg.

Het kerkbestuur betaalt in 1651 aan Goltfuss verder nog 234 gulden in mindernisse van het maecken van den orgel.

Later dat jaar worden nog twee houten engelenbeelden bovenop het orgel geplaatst.

1666

Jan Dekens ontvangt meer dan 32 gulden voor, schijnbaar, uitvoerige werken.

Een organist uit Lier komt deze werken achteraf inspecteren.

1680

Jan Dekens herstelt onder meer den naghtegael.

1708

Het orgel wordt verplaatst naar het nieuwe doksaal aan de westkant van het kerkschip (boven de poort).

Christiaen Penceleir voert het herstelwerk uit en plaatst een nieff cornet.

1724

Er worden 14 gulden betaald voor het versien van het orgel, mogelijk een groot nazicht.

1745

Guilliam Davidts, orgelbouwer uit Antwerpen, voert herstellingswerken uit en komt enkele jaren later het orgel stellen.

1753

Jacobus Verbuecken voert reinigings- en reparatiewerken uit.

1763-1781

Joannes Van Overbeeck onderhoudt het orgel. In 1780 ondergaan de blaasbalken een grondige herstelling. 

1802

Ondanks de anti-kerkelijke maatregelen van de Fransen wordt de koster toch betaald voor het bespelen van het orgel. Het Goltfuss-orgel heeft de confiscatie dus overleefd. 

1829 en 1830

Van Overbeeks opvolger, Theodoor Smet werkt aan het Goltfuss-orgel.Was het Goltfuss-orgel na 180 jaar dienst versleten of totaal onderkomen? Smet heeft het in ieder geval overgenomen voor 600 gulden. Waar de restanten zijn terecht gekomen is onbekend.

 

top

Home